“`html
In partnership with Wings
Hayatımızdaki tartışmaların birçok kez anılarımızdan kaynaklandığını biliyoruz, değil mi? En basit diyaloglarda bile “Sen şöyle dedin, ben böyle düşündüm.” örneklerinde, taraflar olayları kendi hafızalarında yer alan şekilde savunmakta ısrarcı olabiliyor. Peki, kendimize güvendiğimiz hafızamızın gerçekte düşündüğümüz kadar sağlıklı bir şekilde işlemediğinden bahsetseydik? Hata yaptığımızda bu durumu kabullenmek çoğu zaman zorlu bir süreç. İlk başta savunduğumuz bir görüşün hatalı olduğunu anlamak veya inançlarımızla çelişen bir davranış içinde bulunduğumuzu fark ettiğimizde, içsel bir rahatsızlık hissi yaşayabiliriz. İşte tam bu tür anlarda, bilişsel çelişki adı verilen bir durumla karşılaşıyoruz ve beynimiz bizi korumak adına Kendi kendini haklı çıkarma mekanizmasını devreye sokuyor. Sosyal psikologlar Carol Tavris ve Elliot Aronson, bu durumu 2007 yılında yayınladıkları Mistakes Were Made (But Not by Me) isimli eserde ele alıyor.
Carol Tavris ve Elliot Aronson Kimdir?
Sosyal psikoloji alanında önemli çalışmalara imza atan Carol Tavris ve Elliot Aronson, aynı zamanda Mistakes Were Made (But Not by Me) kitabının yazarlarıdır. Tavris’in araştırmaları cinsiyet, kimlik ve bilişsel önyargılar üzerine yoğunlaşırken, Aronson bilişsel çelişki kavramını işleyerek psikoloji alanında önemli katkılarda bulunmuştur. Kitaplarında, insanların hatalarını kabul etmedeki zorluklarını ve bu tutumun ilişkiler, toplum, hukuk ve politika üzerindeki etkilerini irdelemektedirler.
İnsan Zihni Neden Hatalarını Kabullenmekte Zorlanıyor?
Bu sorunun yanıtı çoğumuz için açıktır. Hata yaptığımızı kabul etmek, kendimizi akıllı ve etik bir birey olarak görmekle çelişiyor. Zihnimiz, benlik algısını korumak adına, yaşanan çelişkileri hafife almaya, olayları seçici hatırlamaya ve hatta inançlarını değiştirmeye yöneliyor. Bu süreç genellikle bilinç dışı gerçekleşiyor ve bir karara veya eyleme kendimizi ne kadar adarsak, hatayı kabul etmek o kadar zor hale geliyor.
Bilişsel Çelişki Nedir?
Bilişsel çelişki, İngilizce cognitive dissonance, hatalarımıza karşı kendimizi savunma eğilimimizi tetikleyen bir durumdur. 1957’de Leon Festinger tarafından tanımlanan bu kavram, bireylerin inançları ile davranışları arasındaki çelişkiden kaynaklanan psikolojik huzursuzluğu ifade eder. İnsanlar bu rahatsız edici durumu hafifletmek için çeşitli savunma mekanizmaları geliştirme yoluna giderler. Hata kabul etmek yerine bahaneler üretmek bu mekanizmalardan biridir.
Peki, neden çelişkili inançlar içinde bulunmak veya kendimize yakıştıramadığımız hatalar yapmak bu kadar incitici geliyor? Çünkü zihnimiz tutarsızlıkları sevmez. Beynimiz, işlemler yolunda gitmediğinde durumu rasyonelleştirmeye çalışarak iç dengesini korumaya yönelir. Bunun için olaylara yeni bilgi ekleyerek, inançlarında değişiklikler yaparak ya da durumu tamamen göz ardı ederek hareket edebilir.
Bilişsel Çelişki İlişkileri Nasıl Etkiliyor?
Herkes hata kabul etmekte zorlanıyorsa, bu durum ilişkilerimizi de nasıl etkiliyor? Bu sorunun cevabı oldukça açıktır! Tavris ve Aronson’a göre “ben vs. karşımdaki” anlayışı, çatışmaların büyümesine zemin hazırlar. Her iki taraf da kendi davranışlarını haklı çıkarmak için savaşıyor. Bu durum, çoğu zaman karşı tarafı suçlama ile sonuçlanıyor ve ikili ilişkilerden küresel politikalara kadar birçok alanda ciddi sorunlar doğurabiliyor.
Bilişsel Çelişkiyi Yenerek Hataları Kabullenmek Mümkün Mü?
Gerçek büyüme, hatalarımızı kabul etme aşamasında başlıyor. Tavris ve Aronson, bilişsel çelişkiyi aşmanın en etkili yolunun insan ilişkilerinde entelektüel alçakgönüllülük benimsemek olduğunu belirtmektedirler. Ayrıca toplumsal boyutlarda, bireyler ya da kurumların hataları zamanında tespit etmeye yönelik sistemler oluşturması gerektiğini vurgulamaktadırlar.
Kendimizi haklı çıkarmaya çalıştığımız anları fark edip durabilme yeteneği, önemli bir adımdır. Hepimiz bilişsel çelişki yaşamaya yatkınız. Önemli olan, hatalarımızda durup beynimizin oynadığı oyunun farkında olmamızdır.
Wings ile hayatınıza değer katan yenilikler keşfetmeye hazır mısınız? Size özel programları incelemek ve avantajlardan yararlanmak için salonumuzda yerinizi alın!
“`
